Coelhorst

Sinds de zomer van 2018 ben ik als fotograaf regelmatig te gast geweest op het boerenbedrijf van Henk en Evelien Voskuilen op landgoed Coelhorst (Hoogland/Amersfoort). Tussen september 2018 en april 2019 werkte ik daar aan een fotografieproject.
Het doel van dit project was om zichtbaar te maken wat zich niet direct laat fotograferen: gezichtspunten, spanningen tussen partijen en onderhuidse gevoelens. Ik wilde die onzichtbare lagen van het boerenbestaan in beeld brengen. De familie Voskuilen,  de laatste boerenfamilie op landgoed Coelhorst, was bereid om hieraan mee te werken. Henk Voskuilen runt er een melkveebedrijf en is pachter bij Natuurmonumenten.

Bekijk hier het boek ‘Hoofd boven het maaiveld houden’

Persbericht 5 juni 2019 De Stad Amersfoort
FOTOBOEK OVER DE LAATSTE BOER OP LANDGOED COELHORST
De Amersfoortse fotograaf Pauli Gerritsen heeft met een bijzondere serie van samengestelde foto’s het wankele toekomstperspectief van de laatste boer op landgoed Coelhorst in beeld gebracht. De machtige grondeigenaar Natuurmonumenten en boer Henk Voskuilen hebben niet dezelfde toekomstvisie. Delft de boer het onderspit? Of heeft het foto-project vanPauli Gerritsen bewerkstelligd dat de twee partijen meer oog hebben gekregen voor elkaars overwegingen en belangen, en gloort er dus toch nog hoop?
Hoofd boven het maaiveld houden is niet alleen een prachtig en artistiek boekje, maar ook een poging om maatschappelijke tegenstellingen in fotografie te vangen.

De kern van het verhaal dat ik via tien gezichtspunten van de laatste boer op landgoed Coelhorst heb verbeeld, raakt een maatschappelijk probleem dat veel breder speelt dan alleen op dit landgoed. De poging om het spanningsveld tussen Natuurmonumenten en de boer zichtbaar te maken, kreeg door de publicatie van het boekje Hoofd boven het maaiveld houden een vervolg: de inzet om dit journalistieke beeldverhaal onder de aandacht te brengen. Het is het universele verhaal van David tegen Goliath.

Het onderliggende maatschappelijke probleem bestaat in dit geval uit twee kwesties die de weg naar een prettige en vruchtbare samenwerking blokkeren.
Mijn grootste zorg ligt bij de menselijke omgang. Het spanningsveld zoals dat tussen de laatste boer en Natuurmonumenten doet zich op meer plaatsen in Nederland voor. Wanneer grote organisaties verpachter worden of hun beleid willen doorvoeren, gaat het in de start vaak mis door een gebrek aan respect, aandacht en begrip voor lokale bewoners, vaak boeren. Het is zo jammer wanneer het opbouwen van een goede relatie met alle betrokkenen geen eerste prioriteit is. Dit leidt tot een langdurige, beperkende en moeizame nasleep, terwijl juist nu, meer dan ooit, samenwerking voor het welzijn van mens, dier en milieu noodzakelijk is.

Ik kan de visie van Natuurmonumenten op het gebied van natuurbeleid onderschrijven. Maar de alternatieve verdienmodellen die de organisatie voorstelt aan boeren die hun bedrijfsvoering moeten aanpassen, bieden in de praktijk, zoals bij boer Henk Voskuilen, geen reële overlevingskans. In het ongenuanceerde beeld dat vervolgens naar buiten wordt gebracht, krijgt de boer al snel de schuld.
Daarom ben ik blij dat het boek niet alleen in verschillende lokale boekhandels is verkocht, maar ook heeft geleid tot belangrijke gesprekken. Zo vond er een gesprek plaats tussen boer Henk Voskuilen en de voorzitter van de coöperatie FrieslandCampina, naar aanleiding van het in 2019 gesloten partnerschap tussen Natuurmonumenten en Campina.

Daarnaast werd ik uitgenodigd op het hoofdkantoor van Natuurmonumenten, waar ik een goed gesprek had met Kirsten Haanraads, hoofd van de pr-afdeling. Zij is uitstekend op de hoogte van wat er binnen de agrarische sector speelt. In dat gesprek kwamen twee punten naar voren die mogelijkheden bieden om de verschillen tussen beide partijen te verkleinen.

Verbetering van de communicatie
Natuurmonumenten heeft het plan opgevat om alle terreinbeheerders en boswachters een training in gespreksbegeleiding te geven. Zij moeten meer ruimte creëren om regelmatig boeren en bewoners te ontmoeten, zonder dat een specifiek probleem daarvoor de aanleiding is. Zo ontstaat ruimte voor een andere, meer open uitwisseling.

De ervaring in Coelhorst leert echter dat de bestaande negatieve beeldvorming vraagt om een extra stap: het inschakelen van onafhankelijke, professionele vertrouwenspersonen. Daarom ligt er nu een voorstel bij de directie om te onderzoeken of Natuurmonumenten en LTO (Land- en Tuinbouworganisatie) gezamenlijk gebruik kunnen maken van een onafhankelijke groep vertrouwenspersonen.

Geen levensvatbaar verdienmodel
Het tweede aandachtspunt werd duidelijk geïllustreerd door de inspanning van boer Voskuilen. Naar aanleiding van het boekje Hoofd boven het maaiveld houden maakte hij een kostenoverzicht van de bedrijfsvoering zoals Natuurmonumenten die voor ogen heeft. Daaruit blijkt overduidelijk dat het bedrijf op die manier niet levensvatbaar is.

Omdat Natuurmonumenten geen haalbaar verdienmodel kon presenteren, volgde er geen uitnodiging voor een gesprek. Het gevolg? Niets. Toch bracht Natuurmonumenten naar buiten dat de boer niet wilde meewerken, een conclusie die dus niet klopt. Dit was juist het moment geweest om samen verder te werken met de berekeningen van Voskuilen. Kirsten erkende dat Natuurmonumenten hiervoor onvoldoende kennis in huis heeft en dat expertise van buitenaf noodzakelijk is.

Ik koester geen illusie dat dit boekje de houding van grote instanties zal veranderen, maar de wereld kan elk druppeltje inspiratie voor respectvolle aandacht en betere communicatie gebruiken…

De hieronder getoonde foto’s zijn van activiteiten rondom de boerderij. Deze foto’s waren een voorbereiding voor het fotoproject ‘Hoofd boven het maaiveld houden’.